Friday, February 22, 2019

Lan Rừng Bình Thuận - Phạm Sanh PBC72



 
Lan huệ sầu ai lan huệ héo, lan huệ sầu đời trong héo ngoài tươi… Lúc nhỏ tôi thích bản nhạc này của Phạm Duy, cứ hy vọng ông nhạc sỹ có bà con xa với mình, lại có chữ lan huệ Huệ Lan gì đó, rồi lại có câu kết an ủi… lấy nhau không được thương hoài ngàn năm. Chắc tôi phải “dẩn” mấy bạn 72 PBC lên núi rừng giới thiệu về lan rừng Bình Thuận.
Lan rừng Việt Nam nghe nói có đến hơn 1000 loài, nhì thế giới chỉ sau Colombia, chỗ nào cũng có, cả Bình Thuận. Niềm say mê lan rừng đến với tôi những năm làm thủy điện Đan Sách. Từ Phan Thiết lên Ma Lâm, vào Đông Tiến, qua đèo đến Đông Giang, theo đường mòn ra Sơn Điền đi bộ nửa ngày là gặp sông Đarsak, một phụ lưu của sông La Ngà.


 Nhũng năm đó, đường vừa đi phải vừa xá, tới được Đông Tiến là phải ngũ qua đêm, thăm hỏi già làng, uống vài ché rượu cần, lễ nghĩa, để sáng sớm vượt suối Tỵ lên đèo được bình yên. Có lần, nôn nóng chuyện công trường, tài xế xe jeep không dám qua suối sợ lũ quét, tôi lội suối băng rừng cỏ tranh đi tắt, gặp cả bầy mèo con, sáng hôm sau ngũ dậy nghe mấy người dân tộc nói có bầy cọp mới về, hú hồn không dám dại đến lần thứ hai. Trên đường đèo, lan rừng khá nhiều loại, bám trên những nhánh cây già rong rêu chơ vơ theo sườn núi.

  
Con suối Đarsak khá đẹp, có thác, lòng suối toàn cát xếp đầy các bãi đá cuội óng ánh đủ màu sắc. Những buổi xế chiều, các cô dân tộc K’hor xuống suối tắm, anh em công nhân cũng tranh giành tắm, vui lắm. Người dân tộc giống như tụi Tây, tốt khoe xấu che, hay nói theo đám nhỏ sau 75, tự nhiên như người Hà Nội. Tôi không giống như anh em công trường được, mình dù sao cũng được mấy Thày Cô PBC dạy bảo quá kỹ, công dân giáo dục rồi đạo đức luân lý… (cũng giống mấy bạn), lủi thủi vác rựa vào rừng hái lan, tranh thủ lúc mặt trời còn chưa khuất sau rặng núi Ông Bà.

 
Dễ gặp nhất là nhóm lan chuối, lan lọng, lan ruồi. Mọc cả dề, thấp tầm tay trên các thân cây bằng lăng ổi. Mùa hè, bông nhỏ nở trắng từng chùm, hương thơm thoang thoảng, cả tháng mới tàn.
 
  
Rừng già Đông Giang cũng có nhiều lan kiếm, thường là đoản kiếm, mọc ở các hốc cây, lá xanh cứng chỉa thẳng, hoa thòng rất duyên dáng, không thua gì đồ trang sức mấy bà bạn của mình. Có cả lan giáng hương (trùng tên), rễ bám thân cây già, nghiêng người ẻo lã, hoa thơm phức cả cánh rừng.

 
Một số loại lan rừng khó tìm thấy tại rừng Đông Giang, La Ngâu La Dạ. Như lan ngọc điểm, có người gọi là lan đai châu (nói bậy thành tai trâu) hoặc nghinh xuân, vì đây là loại lan rừng quý hiếm nở hoa trong năm một lần đúng vào Tết Âm lịch, hoa thơm không gắt như giáng hương. Ở rừng Tánh Linh có nhiều lan ngọc điểm hơn, lá cũng xanh và to hơn. Có lần, gần Tết, đi khảo sát rừng ngập mặn Tân Thắng Hàm Tân, bất ngờ thấy lan ngọc điểm mọc theo các bụi cây gai trên các đồi cát ven biển, nắng gió làm ngọc điểm lá khô vàng nhưng hoa nhỏ trắng buốt lốm đốm hồng phấn cực kỳ trang nhả đài các. Nói rừng thác Bà Tánh Linh, nhắc Tết, lại nhớ lan báo hỷ, một loại lan dendro thân cứng, hoa đỏ rực từng chùm, làm điềm báo tin vui cho mọi người.



 Hôm nào đó, có đọc bài viết trên trang PBCHoingo của bạn KNT, nói về vẽ đẹp hoang sơ của khu vực thác Bà Tánh Linh, chợt nhớ chuyến đi khảo sát làm dự án thủy điện, lúc đó chưa có đường xe vào, chỉ vác ba lô bản vẽ thức ăn nước uống đi bộ. Lan ơi là lan, trên cây cũng có, dưới đất cũng có. Trên thì ngọc điểm, thủy tiên; dưới thì lan đất bầu rượu (lan ông tiên). Ai từng mê lan rừng, chắc biết giá trị thủy tiên, trắng có, mở gà có, hoa mảnh mai mỏng như giấy nhưng đậm nét kiêu sa.

  
Rừng Bình Thuận còn khá nhiều loại lan, cả những cánh rừng Phan Sơn Phan Lâm Bắc Bình hay Sông Lòng Sông Tuy Phong cũng đầy lan đuôi chồn đuôi cáo, lan hồ điệp rừng, cả lan hài đặc hửu. Các loại lan này đều được xếp vào loại quý hiếm, cấm khai thác, nhưng có cấm được ai đâu, phá rừng phải chặt cây, cây mất thì lan không còn chỗ nương tựa, và chắc là phải mất.



Bây giờ ở Sài Gòn, người ta toàn chơi lan ngoại. Lan Đài Loan, lan Thái dễ trồng, hoa to, thơm gắt. Nhưng tôi vẫn thích lan rừng, hoa nhỏ nhưng lâu tàn, thơm nhẹ nhưng dịu dàng và mỗi cây lan đều có mùi hương riêng của mình dù hai cây cùng loại lấy về cùng chỗ. Mỗi khi thấy lan rừng tôi lại nhớ rừng Bình Thuận, nhớ một thời trai trẻ, nhớ những bạn bè, có đứa cùng tôi hái nhánh lan rừng Đan Sách Biển Lạc năm nào và giờ đã nằm xuống.

Phạm Sanh, P3/B2- 72PBC

Friday, February 1, 2019

Đưa Ông Táo Về Trời - Phạm Sanh PBC72

Hai Bà Táo và Ông Táo ngồi băng ghế trước 

Hăm ba cá chép vể Trời, Cá rô ở lại chịu đời đắng cay..
Hăm ba tháng chạp, người VN cúng đưa ông Táo về Trời, báo hiệu những ngày Tết Âm lịch bắt đầu.
Theo Đức Phật, nhu cầu đầu tiên sống còn của con người chính là ăn uống. Thần thoại Hy Lạp cũng tôn vinh vị nữ thần lửa Hestia, chị cả của thần Zeus. Á đông có Táo quân; Việt Nam,Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản... đều có; tuy việc thờ cúng, sự tích, tên gọi, giới tính có khác nhau cho từng nước từng vùng. Hàn Quốc có nữ thần bếp Jowangshin, hiện thân là bát nước lạnh tinh khiết đặt trên bàn thờ được thay nước mỗi ngày bởi một người phụ nữ trong gia đình. Nhật Bản lại là nam thần Daikokuten, khuôn mặt phúng phính luôn cười tươi, tượng trưng luôn cho cả sự thịnh vượng may mắn. Các nước Á đông thường bị chi phối bởi các nền văn hóa phồn thực, lúa nước và đa thần; nên sự tích thờ cúng Táo quân cũng hết sức phong phú đa dạng. Nếu Táo quân Trung Quốc 1 ông 2 bà, thì VN lại 1 bà 2 ông. Nếu Táo VN cưởi cá chép vàng về Trời, thì Táo TQ cưởi bạch mã (không phải là thái tử Long vương theo phò Tam Tạng đâu nhá). Chỉ có cái chung là chuyện vợ chồng nhà các Táo, hết sức dân giã đời thường lại mang chút kịch tính lãng mạn trước khi chuyển thể thành Thần, chứng kiến đủ kịch bản hỉ nộ ái ố tham sân si của gia chủ, im lặng chờ đợi cuối năm lên báo ông Trời cho bỏ ghét. Một chuyện nữa về Táo VN đang tranh cải, Táo có bận quần hay không? Có ý kiến GS NLD cho rằng do ông Táo không lo nghĩ lo ăn lo mặc gì hết nên chẳng cần lo bận quần. Theo tôi trật lất, tại sao không cởi luôn cả áo để đở tốn vải tốn giấy.
Do gia đình Táo kéo nhau về Trời tâu bẩm lung tung, cho nên gia chủ phải biết ninh lấy lòng. Người miền Bắc nấu chè cốt (nếp), cho Táo dính bẩy, miền Nam “thèo lèo cứt chuột” cho dính răng. Rồi tiền bạc, quần áo, nón giày, cả phi thuyền như cá chép, ngựa trắng, cò chim... phải thật đầy đủ. Giờ giấc cũng rãi đều cho đở nghẹt xe, miền Bắc cúng tiển từ khuya đến sáng, miền Nam lại từ trưa đến tối. Phan Thiết, nhớ những năm xưa, người dân biển ưa cúng theo con nước lớn, mùa bấc gió lên sóng lên nước lên vào xế trưa. Mẹ thường nhờ tôi chạy ra bờ sông đường Trưng Trắc, nhìn con nước, về báo lại để Mẹ thắp nhang đốt vàng bạc đồ nghề lỉnh kỉnh kịp đưa ông Táo sớm về Trời. Gió mùa Đông Bắc rít từng cơn làm mấy ngọn dừa lẻ loi nghiêng ngã, nước sông Cà Ty xanh thẩm màu rong cuồn cuộn chảy vào, ghe tàu neo đậu đầy sông sơn phết treo cờ ăn Tết, nhà nhà bày biện nhang đèn lần lượt tiển đưa ông bà Táo, một hai chiếc xe đò vụt qua ráng vội... Cảnh yên ắng thanh bình những ngày Tết xưa, khó quên trong đầu.
Mấy Táo như mấy bạn cũng phải đi phải về. Lên Trời, Táo rất sung, cả năm không nói năng gì với ai được mà lại phải nghe chuyện than thở nói xấu người khác của mấy bà , lở bực mình tâu nhỏ Ngọc Hoàng là rối ngay đội hình, con người ở kiếp trần gian độ này khá mỏng manh như giọt nắng bên thềm, không khéo làm ma đói trong tù như chơi. Cán bộ nhà ta đang sợ chiêu này lắm. Trời thật lạnh mà người người vẫn chen nhau thả cá chép xuống các ao hồ Hà Nội đông nghẹt (xem thêm báo mạng,  biết thêm tin... để mà tức cho vui mấy ngày xuân). Thả cá còn được vừa rẻ vừa lấy may, chứ thả thiên nga đen, mắc tiền, bọn học giả trí thức đang rình nói bậy. Mười hai con thiên nga ra hồ Hoàn Kiếm, chứng khoán mất ngay 12 tỷ đô la, Hoàn Kiếm chỉ là nơi linh thiêng dành cho vua Lý trả lại kiếm cho cụ rùa già cô độc (buồn quá đã chết mấy năm trước), nuôi mấy con vật ngoại lai tung tăng sao được. Giàu lên bất ngờ, tin chuyện liêu trai, tâm linh dữ lắm.
Năm nay, giao thừa vẫn còn chương trình các Táo lên chầu Ngọc Hoàng, tâu lại mấy chuyện cười muốn đứt ruột ở trần gian. Chuyện cô hoa hậu NA lấy mủi giả ra rồi mà vẫn có vương miện, ban giám khảo đòi hoài không thèm trả, làm gì được nhau. Chuyện cụ giáo sư PH, tửng tửng còn hơn thiếu úy Thọ, thế nào cũng có trên màn hình TV đêm giao thừa cho mà xem. Thật ra, nhiều đứa nó muốn, người mẫu hoa hậu càng nhiều càng tốt để cũng có đủ chuông rè đi đánh xứ người, có giải gì tổ chức ở đâu, VN cũng góp người góp đoàn đông đủ, mấy em càng ẹ càng tốt, miễn phong bì càng dày, đố chúng biết VN hay Cambodia. Hoa hậu dỏm cũng có hạng để mang về, nhưng giáo sư dỏm thì khó quá. Mới đây, tờ Times Higher Education xếp hạng 350 trường đại học Á châu, không thấy tên trường nào của VN, dù số lượng giáo sư ở VN không kém Mỹ. Năm 2014, VN đã có 24.000 TS, gấp 5 Nhật và 10 Do Thái. Rất tiếc, đào tạo và phong hàm nhanh chỉ để làm màu thay thế cha ông nắm quyền giữ ghế mà thôi, 85%TS không rành tiếng Anh và không hề tham gia giảng dạy. Đến ông già BH cũng từng là hiệu phó một trường đại học có tiếng ở thủ đô nghìn năm văn vật hay ăn vặt gì đó. Đến bà bộ trưởng bộ YT, nhờ công đàm phán mua thuốc ngoại giá mắc ngút trời, được bọn cò thuốc chạy cho danh hiệu viện sỹ Pháp quốc, cái cớ chúng nó phong học hàm giáo sư VN. Thôi đành phải an ủi vậy, vận nước, do số trời chứ không phải tại số của mình. Mấy bà chửa chồng yên tâm, vẫn còn cơ hội đi thi. Cả cụ Thiện hoa hậu, cứ hy vọng.
Đưa tiễn ông bà Táo được 2 ngày về Trời thì đã phải tìm cho ra đường Huyền Trân công chúa cạnh vườn Tao Đàn, uống cà phê ăn sáng tiễn vợ chồng Phi Vân giao thừa về Mỹ. Vào quán, cảm giác thoáng mát dễ chịu như đang ở trong một công viên rừng, không gian trãi rộng trên vạt đất hoa viên bao quanh dinh Độc Lập, khép kín sau bờ tường cao vút cách ly sinh hoạt thành phố bên ngoài, ít người SG biết đến nhưng lúc nào cũng chật kín đông nghẹt khách quen.Chồng Phi Vân hiền thật, nếu bên này chọn Thức thì bên đó phải bình bầu cho Tân. Cười nhẹ, ít nói, chỉ lẻo đẻo theo chụp hình cho bà xã và các bạn.Tôi rất quý mấy ông xã như vậy, tuổi xế chiều rồi mà mình vẫn chưa thuộc bài, rừng không thể có 2 cọp, dù cho khác giống. Cuối năm,  chờ bạn hơi mệt. HB hẹn 7 giờ, trời lạnh ngũ nướng đến nơi hơn 8 giờ, vậy mà chỉ một mình MQ. Gọi điện thoại, người không biết, người bận, người không thèm bắt máy. Phải nói khéo với Phi Vân, lúc này mấy bạn mình hay lãng trí, cả bà chủ vựa nghêu sò ốc hến. Có Minh B từ Tam Hiệp về, có Dũng từ Bình Chánh lên, rồi Mộng Quyên Ngọc Sương, Hồng Tường Đình Pháp, quá vui rồi. Nhìn cô bé nhà hàng nhờ chụp hình chung cho cả đám bạn, mà HT cứ thắc mắc nhìn chỗ nào. Cuối năm, lại biết thêm chuyện 72 có một nàng hoa hậu xứ người. Thầm nghĩ, nếu mấy bà nổi cơn đi thi hết, chắc Trump cũng không đủ vương miện. Nhìn những cây bằng lăng cổ thụ, cành rễ lòng thòng, ngạo nghễ còn sót lại quanh ngọn đồi dinh Độc Lập, chợt nao nao, thấy giống hệt từng người bạn 72 tuổi sắp xế chiều.
Đợt này, anh Tân chồng Phi Vân hứa, sẽ về. Lại nhớ các bạn vừa đi, cả những bạn chưa về...
Phạm Sanh, 72PBC

Tự sự cuối năm - Phạm Sanh



Trẻ mong lì xì sau Tết, già lo sửa soạn trước Tết. Tôi lại thích chạy xe lòng vòng đường phố Sài Gòn, ngắm thiên hạ mua sắm mấy ngày cuối năm, trước khi về quê đón giao thừa rước Ông Bà.
Hè phố những ngày giáp Tết, sau 23 tháng chạp, đâu cũng dễ biến thành chợ chồm hỗm. Trái cây bông hoa đơm cúng, bonsai cây kiểng chơi tết, phong bao lì xì style, các chuỗi dây happy rực đỏ, bánh chưng bánh tét, quần áo sale-off.... Món gì cũng có, chỉ có khó là không đủ tiền để mua cho hết !!!. Xem hoa khoe sắc xuân là sướng nhất, hé nụ cho đời thêm vui, cho người già trẻ lại.
Đầu năm lấy lộc, mấy năm nay năm nào cũng vậy, mua tặng cho bà xã cây mai đỏ, gai góc rực lửa y chang như bả. Thằng trai lớn, cây bon sai dâu tằm đang ra nụ, mong có cháu nội khoe hàng với cháu gái mấy bà 72. Thằng trai út (út thật 100%), chậu trạng nguyên lá đỏ chót, mong cho nó mau ra trường để còn đi phượt. Cuối cùng cho mình, chọn cây sen đá lá bạc như vôi, để thoáng chút tịnh tâm nhớ lời Phật dạy, quên tuốt cái sự đời như cái lá... Kể chuyện vợ con cho mấy bạn nghe, cũng kỳ kỳ. Nhưng thôi, xong việc nhà rồi mới ra ngoài ngõ, ngắm hoa nhìn người.
Hoa tết bán rẻ nhất Sài Gòn chắc chỉ có ở bến Bình Đông quận 8, con đường chạy dài dọc theo con kênh Tàu Hủ. Cảnh chợ tết trên bến dưới thuyền duy nhất tại Sài Gòn, chỉ xuất hiện dịp tết âm lịch. Những ngày sau rằm tháng chạp, từng đoàn ghe bầu chở đầy ắp hoa quả, bông hoa cây kiểng từ các tỉnh miền Tây về cập bến lên hàng bán tết. Công sức tiền bạc cả năm của những người nông dân, tay chân gầy guộc khuôn mặt sạm đen, cả đời quần quật bên ao vườn, chỉ biết trông chờ kiếm tiền vào ba ngày này. Ăn ngũ trên ghe, co cuộn người ngũ mê trên chiếc võng trong những tấm nylon tạm bợ giữ cây giữ hàng. Người mua nhiều, nhưng thường là đi xem, dọ giá theo đám đông, chờ đến ngày 30 mới mua... cho rẻ. Chợ hoa Bến Bình Đông bán các hoa quả cây trái miền Nam. Mai vàng nhiều cánh của Bến Tre. Mai trắng của Tiền Giang. Các loại cúc vàng Sa Đéc. Rồi các loại cây kiểng như chanh, tắc, cam, bưởi, đu đủ, vú sửa, ớt, cà chua... Người nông dân mình hay thiệt, trước chơi bon sai chỉ có me khế, mấy năm gần đây  có lúa trỗ bông, mía Tây Ninh, thanh long Bình Thuận, tết 2018  có thêm nho Ninh Thuận, dâu tằm Bảo Lộc, bưởi Diễn và phật thủ Hà Nội.
Ai tính chưng ngũ quả theo kiểu trong Nam hãy đến chợ hoa Bình Đông, “cầu-sung-dừa-đủ-xoài”, thêm dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng cho may mắn, vài trái thanh long để lấy khí thế rồng xanh, vài quả phật thủ để nhờ Phật độ. Trong Nam tin vào tên gọi, đầu năm mà chưng mấy trái như chuối như tắc như bom như lê... là thua tận mạng suốt năm, trừ trái khổ qua thì còn nói trại khổ quá để xin xỏ gì đó... Ngoài Bắc tin vào ngũ hành, kim mộc thủy hỏa thổ, đúng ra là màu sắc ngũ hành, trái cây đơm cúng phải có đủ các màu đỏ, trắng, xanh, vàng, đen. Chưa nghĩ ra được nếu chồng bắc vợ nam (hay ngược lại) thì đơm như thế nào, có thể phải nói tên khác, ví dụ tắc thay bằng hạnh, bom thay bằng táo, lê thay bằng mận... Đức tin là chính, cả trong tình yêu.
Muốn ngắm hoa lan Tết, mai cổ thụ, mai bầu đất, cây tiểu cảnh sân vười, cây phong thủy..., cả chậu lọ, đồ nghề trồng cây..., đầy đủ nhất Sài Gòn phải là dọc trên 2 km đường Thành Thái quận 10 (trước là đường Nguyễn Tri Phương). Giá cây hơi mắc vì thuê mặt bằng giá cao, nhưng đường xá rộng rãi sáng sủa, bông hoa Trung quốc Đài Loan Thái Lan cở nào cũng có. Năm nay, địa lan Trung quốc nhiều, chậu hoa vàng hoặc cam lửa có giá chỉ bằng 1/3 đến 1/10 địa lan Đà Lạt hoặc Sapa. Dân mê địa lan chuyển qua lan TQ, không thèm Trần Mộng Hoàng Hậu gì hết.
Săn hồ điệp tặng ai đó phải ghé các cửa hàng trên đường Hoàng văn Thụ Tân Bình gần Lăng Cha Cả, mỗi chậu vài chục triệu, chơi cả tháng giêng. Hàng bán hồ điệp ngoại lại nằm gần các hàng bán bánh kẹo rượu ngoại, xéo qua một chút là khoảnh đất công viên bày bán các gốc đào già cao lêu nghêu phải chở bằng máy bay từ miền Bắc vào, một công hai ba chuyện khi tặng quà tết các sếp gốc Bắc mới di cư vào Nam sau 75. Người Bắc cũ lại ưa ngắm nhìn mai lan cúc trúc của các vựa hoa trên đường Phan Huy ích Gò Vấp, hoa đẹp Đà Lạt về đây cũng nhiều, giá lại bình dân, ít nói thách.
Còn muốn mua vài gốc mai Bình Định, hoa không to như mai Chợ Lách nhưng lâu tàn, phải đi đến đường Kha Vạn Cân Thủ Đức, dọc đường xe lửa về Trung. Những năm gần đây, chợ mai chuyển sang con đường Phạm văn Đồng rộng lớn mới mở, có thêm đào Hà Nội, bưởi Diễn, lan rừng Tây nguyên, nho Ninh Thuận..., hương hoa  mọi miền đất nước đổ về Sài Gòn. Nhưng người Sài Gòn vẫn chưa thấy loài mai mảnh dẽ dẽo dai mọc ở vùng đất khô cằn Vĩnh Hảo  Cà Ná, cả loài mai 5 cánh hương thơm nhè nhẹ mọc trên triền đá phía đông ngọn núi Cố Phú Hài cũng tuyệt tích từ lâu.
Thật ra ngày Tết, Sài Gòn chỗ nào cũng chợ hoa đường hoa, chứ không phải một đường hoa Nguyễn Huệ chen chúc chảnh chọe, một hội hoa xuân Tao Đàn hở mông hở bụng. Một năm chỉ có vài ngày tết, giàu nghèo đều sum họp nghỉ ngơi, mơ về một năm mới phước lành may mắn nhiều hơn thông qua các sắc hoa ngày Tết. Dù năm nào như năm nấy, cảnh mua bán chợ hoa Đầm Sen chiều cuối năm cũng có màn cuối, kẻ cười người khóc.
Ba mươi, năm giờ sáng đeo ba lô cưởi xe về quê, sương mù che kín cả khúc sông Sài Gòn, từng block building tối đen xám xịt bỏ lại sau lưng, chỉ còn vệt đèn vàng uốn lượn sưởi ấm cho hàng cây lặng yên ngủ muộn ven đường. Vài chiếc xà lan không bóng người cặp bến sông Đồng Nai, xe đò trên bờ cũng vắng, chỉ có người và người đèo nhau, lỉnh kỉnh con cái đồ đạc về ăn tết. Nghe nói năm nay, cả nghìn cây số, người ta cũng rủ nhau cưởi xe về ăn tết. Mình có 200 cây, ăn nhằm gì. Hố Nai, Trảng Bom, Hưng Lộc, Dầu Giây, Long Khánh, Bảo Hòa, Ông Đồn, Rừng Lá..., khoảng năm ba cây số là có chợ ven đường, tụ họp chen chúc mua sắm cuối năm. Chợ nào cũng có vài chỗ bán hoa, không cao xa quyền quý, nhưng cũng hoa cúc hoa mai  vạn thọ hướng dương vàng ửng, hoa hồng mãn đình hồng cành đào sắc hồng, hoa lay ơn mào gà đỏ chót, hoa cẩm tú cầu hoa giấy trắng cam hồng tím... Cảm ơn Đất Trời, nếu không có hoa chắc không thể nào có sắc xuân có muôn loài.
Trên đường, thấy nhà nào cũng treo cờ đỏ “giống nhau”. Té ra, ai đó treo cờ cho mình, chỉ phải trả tiền mà thôi. Treo cờ tổ quốc ngày tết, đến bây giờ, mà cũng phong trào, cũng áp đặt, giống giống Bắc Triều Tiên. Nhớ lại chuyện con mẹ tổ trưởng dân phố nói với bà xã, ngán nhất là qua nhà nhắc nhở treo cờ mà gặp phải tôi, tôi quát liền, treo cờ mà chị cũng phải đi hết từng nhà nhắc à. Hù chơi ấy mà, chơi Phật mặc cà sa, nhưng chơi với ma phải mặc áo giấy. Ngày tết, cờ thì còn có nhà nước “no”, nhưng bàn thờ thiên thì bây giờ không ai “no” hết, vắng bóng nhiều.
Qua khúc cong cuối Xuân Hòa là vào đến vùng đất Bình Thuận, mở tuồng bằng trại giam hoành tráng Thủ Đức và đồn Cảnh sát giao thông Hàm Tân. Trước đây sau 75, nhạc sỹ NVT, nổi tiếng với dáng đứng Bến Tre và chuyện tình già khó hiểu, có bài ...vào Thuận Hải ta phải đi ngay..., không biết có phải do tức khí sinh tình nghịch cảnh này không. Cũng phải ráng chạy tiếp. Tân Minh, Tân Phúc, ngã 3 bốn sáu, Tân Nghĩa, Tà Mon, Tân Lập, HT Nam, Hàm Cường, Hàm Kiệm, Hàm Mỹ, Tiến Lợi... Các vườn thanh long đến mùa thay lá, xanh mơn mởn. Các điểm bán hoa tết không nhóm ở chợ, chỉ bán trong nhà, ít hơn ở các khu vực dân cư Đồng Nai. Cũng vắng bàn thờ thiên, thay vào bằng vài chiếc công ten nơ, vài chiếc Limosine sang chảnh. Hết rồi khung cảnh “nhà quê” mộc mạc thanh bình thưở nào. Vào PT, phố xá hoa trái quang cảnh ngày tết lộ vẻ vui dần.
Trưa 30, chợ hoa các trục đường lớn phía Bắc sông Cà Ty quanh vườn hoa lớn, Trần Hưng Đạo, Thủ Khoa Huân... vẫn còn náo nhiệt kẻ xem, người bán, cả cảnh dân phòng công an la hét dẹp đuổi. Người Phan Thiết thích chơi hoa Đà Lạt như Lis, Glaïeul, hồng, cúc... Mai vàng thì đã có mai Ma Lâm Phú Hội tại chỗ, ít hoa nhưng  cao lớn tự nhiên, có tiền mua thêm thêm vài chậu bon sai mai đá Bình Định.
Lại đói bụng, ăn vội tô bánh canh chả cá, sợi bánh nhỏ nhưng nước thật ngọt, vị cá tươi của biển mặn. Đi một vòng, lại đói tiếp. Tìm bánh căn. Qua đoạn Cẩm Xìn, hết bán nghĩ Tết, cũng không nhìn thấy ML. Qua Trần Phú, nhìn vào nhà Tín, không thấy bạn mà cũng tìm không thấy bánh căn. Quẹo qua Hải Thượng Lãn Ông, không thấy ... mà hàng bánh căn cũng biến mất. Đành phải đánh tiếp một vòng qua nhà HT, người vắng nhưng bánh còn. Vẫn còn hên, ăn được 10 cặp bánh căn cuối năm con gà. Phải để bụng, tối còn làm thêm một tô mì quãng vịt nước húp cay xè với cái đùi to tướng.
No bụng xong, đi thăm ông Già, định cư tận gần lầu ông Hoàng. Qua rặng dương là biển, nhìn xuống dốc là con sông Phú Hài uốn lượn quanh co từ Phú Long, quê bà Cố Nội, con gái Xóm Lụa làm dâu tận xứ Xóm Câu. Nhìn những hàng mộ trùng trùng lớp lớp, không nhận được đâu là nơi nghĩ nghìn thu của các bạn 72 mình như NN, HVS... Ai cũng phải đi về. Không biêt là may mắn hay bất hạnh cho những người ở lại. Thăm mộ Ba, nhìn hình, Mẹ tôi đã lãng, nói nhỏ,  cậu này trẻ mà chết sớm quá... Ngọn gió chiều 30, nhè nhẹ nhưng cảm thấy lành lạnh.
Đúng 8 giờ, mở tivi xem kịch Táo quân, chửi người ngẩm đời. Năm nay có cái mới, không còn từng Táo báo cáo, thay bằng catwalk. Ngọc Hoàng trở lại đời thường, chỉ thích mấy cô nàng start-up trẻ măng thiếu vải. Các Táo đua nhau giành ghế, cái ghế không có tội, ai có tội đây. Năm 2017, trần thế quá phức tạp, câu chuyện các Táo hơi dài, hơi loãng. Nhiều thằng sợ nhắc đến mình, mất ghế như chơi, lợi dụng sơ hở “đối phương”, đang giả vờ chê khen vận động bỏ chương trình này vào năm tới. Táo vẫn là Táo. Không ai giàu 3 họ, không ai khó 3 đời. Nhiều thằng mới 1 đời, con cái đã bị lội cổ xuống, còn bị lột sạch hết áo quần.
Bầu trời đêm 30 không còn đầy sao như mọi năm, không còn sao giao thừa xanh trong đôi mắt ngoan của Nguyễn Đình Toàn nữa. Trời tối mù, chắc còn ảnh hưởng cơn bão Sanba vừa tan ngoài biển đông trước tết. Tiếng đì đùng pháo hoa bắn lên từ cầu sắt, tiếng pháo chuột TQ ăn theo, tiếng mấy giàn Karaoke bọn nhỏ lối xóm gầm thét... Âm thanh ngoài sân phút giao thừa che mất tiếng gỏ chuông nhỏ nhoi khấn mời Ông Bà về với con cháu. Chừng vài phút sau, không gian bỗng nhiên tĩnh lặng.trở lại, tiếng gió thổi nhẹ, rồi hình như có tiếng gọi người tiếng chân lao xao, phải ráng về. Tôi vừa nghe nhạc xuân, vừa châm trà thay rượu, thoáng hiện hình ảnh người thân chỉ có lúc này. Nghĩ lại Mậu Thân 68, lúc này là tiếng pháo tiếng súng lẫn vào nhau, định chạy ra xem những làn đạn lửa tua tủa giăng khắp bầu trời, nhưng Ba biết, kêu cả nhà xuống gầm bàn gầm giường, rồi nói nhẹ, mấy ổng về. Sau đó, tiếng chân chạy thình thịch ngoài đường, tiếng gọi nhau ám hiệu, giọng bắc rặt của những trẻ con bé xíu ôm súng lạc đường trong đêm. Năm nay, Sài Gòn lại kỹ niệm 50 năm chiến thắng Mậu Thân. Tôi vẫn chưa hiểu tại sao chết nhiều chết oan vẫn dám gọi là tuyệt tích. Đáng lẽ phải thay bằng một lễ đại cầu siêu để còn biết đường về quê vào những đêm 30 như thế này, nếu không, vẫn còn xa lắc lê thê mãi. Những đứa nhỏ quá, chưa hề chứng kiến trận Mậu Thân, chưa hiểu hết, chưa thấm hết..., vẫn còn mãi mê tranh ghế, say sưa dối người dối lòng.
Tháng giêng là tháng ăn chơi, ra giêng chắc chắn sẽ còn nhiều chuyện về bạn bè. Một cái Tết nữa, mong dân 72 tứ xứ luôn khỏe mạnh và thành công...
Phạm Sanh, 72PBC
Tự sự cuối năm
Trẻ mong lì xì sau Tết, già lo sửa soạn trước Tết. Tôi lại thích chạy xe lòng vòng đường phố Sài Gòn, ngắm thiên hạ mua sắm mấy ngày cuối năm, trước khi về quê đón giao thừa rước Ông Bà.
Hè phố những ngày giáp Tết, sau 23 tháng chạp, đâu cũng dễ biến thành chợ chồm hỗm. Trái cây bông hoa đơm cúng, bonsai cây kiểng chơi tết, phong bao lì xì style, các chuỗi dây happy rực đỏ, bánh chưng bánh tét, quần áo sale-off.... Món gì cũng có, chỉ có khó là không đủ tiền để mua cho hết !!!. Xem hoa khoe sắc xuân là sướng nhất, hé nụ cho đời thêm vui, cho người già trẻ lại.
Đầu năm lấy lộc, mấy năm nay năm nào cũng vậy, mua tặng cho bà xã cây mai đỏ, gai góc rực lửa y chang như bả. Thằng trai lớn, cây bon sai dâu tằm đang ra nụ, mong có cháu nội khoe hàng với cháu gái mấy bà 72. Thằng trai út (út thật 100%), chậu trạng nguyên lá đỏ chót, mong cho nó mau ra trường để còn đi phượt. Cuối cùng cho mình, chọn cây sen đá lá bạc như vôi, để thoáng chút tịnh tâm nhớ lời Phật dạy, quên tuốt cái sự đời như cái lá... Kể chuyện vợ con cho mấy bạn nghe, cũng kỳ kỳ. Nhưng thôi, xong việc nhà rồi mới ra ngoài ngõ, ngắm hoa nhìn người.
Hoa tết bán rẻ nhất Sài Gòn chắc chỉ có ở bến Bình Đông quận 8, con đường chạy dài dọc theo con kênh Tàu Hủ. Cảnh chợ tết trên bến dưới thuyền duy nhất tại Sài Gòn, chỉ xuất hiện dịp tết âm lịch. Những ngày sau rằm tháng chạp, từng đoàn ghe bầu chở đầy ắp hoa quả, bông hoa cây kiểng từ các tỉnh miền Tây về cập bến lên hàng bán tết. Công sức tiền bạc cả năm của những người nông dân, tay chân gầy guộc khuôn mặt sạm đen, cả đời quần quật bên ao vườn, chỉ biết trông chờ kiếm tiền vào ba ngày này. Ăn ngũ trên ghe, co cuộn người ngũ mê trên chiếc võng trong những tấm nylon tạm bợ giữ cây giữ hàng. Người mua nhiều, nhưng thường là đi xem, dọ giá theo đám đông, chờ đến ngày 30 mới mua... cho rẻ. Chợ hoa Bến Bình Đông bán các hoa quả cây trái miền Nam. Mai vàng nhiều cánh của Bến Tre. Mai trắng của Tiền Giang. Các loại cúc vàng Sa Đéc. Rồi các loại cây kiểng như chanh, tắc, cam, bưởi, đu đủ, vú sửa, ớt, cà chua... Người nông dân mình hay thiệt, trước chơi bon sai chỉ có me khế, mấy năm gần đây  có lúa trỗ bông, mía Tây Ninh, thanh long Bình Thuận, tết 2018  có thêm nho Ninh Thuận, dâu tằm Bảo Lộc, bưởi Diễn và phật thủ Hà Nội.
Ai tính chưng ngũ quả theo kiểu trong Nam hãy đến chợ hoa Bình Đông, “cầu-sung-dừa-đủ-xoài”, thêm dưa hấu xanh vỏ đỏ lòng cho may mắn, vài trái thanh long để lấy khí thế rồng xanh, vài quả phật thủ để nhờ Phật độ. Trong Nam tin vào tên gọi, đầu năm mà chưng mấy trái như chuối như tắc như bom như lê... là thua tận mạng suốt năm, trừ trái khổ qua thì còn nói trại khổ quá để xin xỏ gì đó... Ngoài Bắc tin vào ngũ hành, kim mộc thủy hỏa thổ, đúng ra là màu sắc ngũ hành, trái cây đơm cúng phải có đủ các màu đỏ, trắng, xanh, vàng, đen. Chưa nghĩ ra được nếu chồng bắc vợ nam (hay ngược lại) thì đơm như thế nào, có thể phải nói tên khác, ví dụ tắc thay bằng hạnh, bom thay bằng táo, lê thay bằng mận... Đức tin là chính, cả trong tình yêu.
Muốn ngắm hoa lan Tết, mai cổ thụ, mai bầu đất, cây tiểu cảnh sân vười, cây phong thủy..., cả chậu lọ, đồ nghề trồng cây..., đầy đủ nhất Sài Gòn phải là dọc trên 2 km đường Thành Thái quận 10 (trước là đường Nguyễn Tri Phương). Giá cây hơi mắc vì thuê mặt bằng giá cao, nhưng đường xá rộng rãi sáng sủa, bông hoa Trung quốc Đài Loan Thái Lan cở nào cũng có. Năm nay, địa lan Trung quốc nhiều, chậu hoa vàng hoặc cam lửa có giá chỉ bằng 1/3 đến 1/10 địa lan Đà Lạt hoặc Sapa. Dân mê địa lan chuyển qua lan TQ, không thèm Trần Mộng Hoàng Hậu gì hết.
Săn hồ điệp tặng ai đó phải ghé các cửa hàng trên đường Hoàng văn Thụ Tân Bình gần Lăng Cha Cả, mỗi chậu vài chục triệu, chơi cả tháng giêng. Hàng bán hồ điệp ngoại lại nằm gần các hàng bán bánh kẹo rượu ngoại, xéo qua một chút là khoảnh đất công viên bày bán các gốc đào già cao lêu nghêu phải chở bằng máy bay từ miền Bắc vào, một công hai ba chuyện khi tặng quà tết các sếp gốc Bắc mới di cư vào Nam sau 75. Người Bắc cũ lại ưa ngắm nhìn mai lan cúc trúc của các vựa hoa trên đường Phan Huy ích Gò Vấp, hoa đẹp Đà Lạt về đây cũng nhiều, giá lại bình dân, ít nói thách.
Còn muốn mua vài gốc mai Bình Định, hoa không to như mai Chợ Lách nhưng lâu tàn, phải đi đến đường Kha Vạn Cân Thủ Đức, dọc đường xe lửa về Trung. Những năm gần đây, chợ mai chuyển sang con đường Phạm văn Đồng rộng lớn mới mở, có thêm đào Hà Nội, bưởi Diễn, lan rừng Tây nguyên, nho Ninh Thuận..., hương hoa  mọi miền đất nước đổ về Sài Gòn. Nhưng người Sài Gòn vẫn chưa thấy loài mai mảnh dẽ dẽo dai mọc ở vùng đất khô cằn Vĩnh Hảo  Cà Ná, cả loài mai 5 cánh hương thơm nhè nhẹ mọc trên triền đá phía đông ngọn núi Cố Phú Hài cũng tuyệt tích từ lâu.
Thật ra ngày Tết, Sài Gòn chỗ nào cũng chợ hoa đường hoa, chứ không phải một đường hoa Nguyễn Huệ chen chúc chảnh chọe, một hội hoa xuân Tao Đàn hở mông hở bụng. Một năm chỉ có vài ngày tết, giàu nghèo đều sum họp nghỉ ngơi, mơ về một năm mới phước lành may mắn nhiều hơn thông qua các sắc hoa ngày Tết. Dù năm nào như năm nấy, cảnh mua bán chợ hoa Đầm Sen chiều cuối năm cũng có màn cuối, kẻ cười người khóc.
Ba mươi, năm giờ sáng đeo ba lô cưởi xe về quê, sương mù che kín cả khúc sông Sài Gòn, từng block building tối đen xám xịt bỏ lại sau lưng, chỉ còn vệt đèn vàng uốn lượn sưởi ấm cho hàng cây lặng yên ngủ muộn ven đường. Vài chiếc xà lan không bóng người cặp bến sông Đồng Nai, xe đò trên bờ cũng vắng, chỉ có người và người đèo nhau, lỉnh kỉnh con cái đồ đạc về ăn tết. Nghe nói năm nay, cả nghìn cây số, người ta cũng rủ nhau cưởi xe về ăn tết. Mình có 200 cây, ăn nhằm gì. Hố Nai, Trảng Bom, Hưng Lộc, Dầu Giây, Long Khánh, Bảo Hòa, Ông Đồn, Rừng Lá..., khoảng năm ba cây số là có chợ ven đường, tụ họp chen chúc mua sắm cuối năm. Chợ nào cũng có vài chỗ bán hoa, không cao xa quyền quý, nhưng cũng hoa cúc hoa mai  vạn thọ hướng dương vàng ửng, hoa hồng mãn đình hồng cành đào sắc hồng, hoa lay ơn mào gà đỏ chót, hoa cẩm tú cầu hoa giấy trắng cam hồng tím... Cảm ơn Đất Trời, nếu không có hoa chắc không thể nào có sắc xuân có muôn loài.
Trên đường, thấy nhà nào cũng treo cờ đỏ “giống nhau”. Té ra, ai đó treo cờ cho mình, chỉ phải trả tiền mà thôi. Treo cờ tổ quốc ngày tết, đến bây giờ, mà cũng phong trào, cũng áp đặt, giống giống Bắc Triều Tiên. Nhớ lại chuyện con mẹ tổ trưởng dân phố nói với bà xã, ngán nhất là qua nhà nhắc nhở treo cờ mà gặp phải tôi, tôi quát liền, treo cờ mà chị cũng phải đi hết từng nhà nhắc à. Hù chơi ấy mà, chơi Phật mặc cà sa, nhưng chơi với ma phải mặc áo giấy. Ngày tết, cờ thì còn có nhà nước “no”, nhưng bàn thờ thiên thì bây giờ không ai “no” hết, vắng bóng nhiều.
Qua khúc cong cuối Xuân Hòa là vào đến vùng đất Bình Thuận, mở tuồng bằng trại giam hoành tráng Thủ Đức và đồn Cảnh sát giao thông Hàm Tân. Trước đây sau 75, nhạc sỹ NVT, nổi tiếng với dáng đứng Bến Tre và chuyện tình già khó hiểu, có bài ...vào Thuận Hải ta phải đi ngay..., không biết có phải do tức khí sinh tình nghịch cảnh này không. Cũng phải ráng chạy tiếp. Tân Minh, Tân Phúc, ngã 3 bốn sáu, Tân Nghĩa, Tà Mon, Tân Lập, HT Nam, Hàm Cường, Hàm Kiệm, Hàm Mỹ, Tiến Lợi... Các vườn thanh long đến mùa thay lá, xanh mơn mởn. Các điểm bán hoa tết không nhóm ở chợ, chỉ bán trong nhà, ít hơn ở các khu vực dân cư Đồng Nai. Cũng vắng bàn thờ thiên, thay vào bằng vài chiếc công ten nơ, vài chiếc Limosine sang chảnh. Hết rồi khung cảnh “nhà quê” mộc mạc thanh bình thưở nào. Vào PT, phố xá hoa trái quang cảnh ngày tết lộ vẻ vui dần.
Trưa 30, chợ hoa các trục đường lớn phía Bắc sông Cà Ty quanh vườn hoa lớn, Trần Hưng Đạo, Thủ Khoa Huân... vẫn còn náo nhiệt kẻ xem, người bán, cả cảnh dân phòng công an la hét dẹp đuổi. Người Phan Thiết thích chơi hoa Đà Lạt như Lis, Glaïeul, hồng, cúc... Mai vàng thì đã có mai Ma Lâm Phú Hội tại chỗ, ít hoa nhưng  cao lớn tự nhiên, có tiền mua thêm thêm vài chậu bon sai mai đá Bình Định.
Lại đói bụng, ăn vội tô bánh canh chả cá, sợi bánh nhỏ nhưng nước thật ngọt, vị cá tươi của biển mặn. Đi một vòng, lại đói tiếp. Tìm bánh căn. Qua đoạn Cẩm Xìn, hết bán nghĩ Tết, cũng không nhìn thấy ML. Qua Trần Phú, nhìn vào nhà Tín, không thấy bạn mà cũng tìm không thấy bánh căn. Quẹo qua Hải Thượng Lãn Ông, không thấy ... mà hàng bánh căn cũng biến mất. Đành phải đánh tiếp một vòng qua nhà HT, người vắng nhưng bánh còn. Vẫn còn hên, ăn được 10 cặp bánh căn cuối năm con gà. Phải để bụng, tối còn làm thêm một tô mì quãng vịt nước húp cay xè với cái đùi to tướng.
No bụng xong, đi thăm ông Già, định cư tận gần lầu ông Hoàng. Qua rặng dương là biển, nhìn xuống dốc là con sông Phú Hài uốn lượn quanh co từ Phú Long, quê bà Cố Nội, con gái Xóm Lụa làm dâu tận xứ Xóm Câu. Nhìn những hàng mộ trùng trùng lớp lớp, không nhận được đâu là nơi nghĩ nghìn thu của các bạn 72 mình như NN, HVS... Ai cũng phải đi về. Không biêt là may mắn hay bất hạnh cho những người ở lại. Thăm mộ Ba, nhìn hình, Mẹ tôi đã lãng, nói nhỏ,  cậu này trẻ mà chết sớm quá... Ngọn gió chiều 30, nhè nhẹ nhưng cảm thấy lành lạnh.
Đúng 8 giờ, mở tivi xem kịch Táo quân, chửi người ngẩm đời. Năm nay có cái mới, không còn từng Táo báo cáo, thay bằng catwalk. Ngọc Hoàng trở lại đời thường, chỉ thích mấy cô nàng start-up trẻ măng thiếu vải. Các Táo đua nhau giành ghế, cái ghế không có tội, ai có tội đây. Năm 2017, trần thế quá phức tạp, câu chuyện các Táo hơi dài, hơi loãng. Nhiều thằng sợ nhắc đến mình, mất ghế như chơi, lợi dụng sơ hở “đối phương”, đang giả vờ chê khen vận động bỏ chương trình này vào năm tới. Táo vẫn là Táo. Không ai giàu 3 họ, không ai khó 3 đời. Nhiều thằng mới 1 đời, con cái đã bị lội cổ xuống, còn bị lột sạch hết áo quần.
Bầu trời đêm 30 không còn đầy sao như mọi năm, không còn sao giao thừa xanh trong đôi mắt ngoan của Nguyễn Đình Toàn nữa. Trời tối mù, chắc còn ảnh hưởng cơn bão Sanba vừa tan ngoài biển đông trước tết. Tiếng đì đùng pháo hoa bắn lên từ cầu sắt, tiếng pháo chuột TQ ăn theo, tiếng mấy giàn Karaoke bọn nhỏ lối xóm gầm thét... Âm thanh ngoài sân phút giao thừa che mất tiếng gỏ chuông nhỏ nhoi khấn mời Ông Bà về với con cháu. Chừng vài phút sau, không gian bỗng nhiên tĩnh lặng.trở lại, tiếng gió thổi nhẹ, rồi hình như có tiếng gọi người tiếng chân lao xao, phải ráng về. Tôi vừa nghe nhạc xuân, vừa châm trà thay rượu, thoáng hiện hình ảnh người thân chỉ có lúc này. Nghĩ lại Mậu Thân 68, lúc này là tiếng pháo tiếng súng lẫn vào nhau, định chạy ra xem những làn đạn lửa tua tủa giăng khắp bầu trời, nhưng Ba biết, kêu cả nhà xuống gầm bàn gầm giường, rồi nói nhẹ, mấy ổng về. Sau đó, tiếng chân chạy thình thịch ngoài đường, tiếng gọi nhau ám hiệu, giọng bắc rặt của những trẻ con bé xíu ôm súng lạc đường trong đêm. Năm nay, Sài Gòn lại kỹ niệm 50 năm chiến thắng Mậu Thân. Tôi vẫn chưa hiểu tại sao chết nhiều chết oan vẫn dám gọi là tuyệt tích. Đáng lẽ phải thay bằng một lễ đại cầu siêu để còn biết đường về quê vào những đêm 30 như thế này, nếu không, vẫn còn xa lắc lê thê mãi. Những đứa nhỏ quá, chưa hề chứng kiến trận Mậu Thân, chưa hiểu hết, chưa thấm hết..., vẫn còn mãi mê tranh ghế, say sưa dối người dối lòng.
Tháng giêng là tháng ăn chơi, ra giêng chắc chắn sẽ còn nhiều chuyện về bạn bè. Một cái Tết nữa, mong dân 72 tứ xứ luôn khỏe mạnh và thành công...
Phạm Sanh, 72PBC